สมยะ (สันสกฤต: Samaya, ทิเบต: Damba , อังกฤษ: Commitment) คือการให้คำมั่น การให้คำมั่นนี้มีไว้เพื่ออะไร? ขอยกตัวอย่างเช่น สำหรับพระเองก็มีการให้คำมั่น เพราะแม้ข้าพเจ้าเป็นพระแต่ก็ยังไม่บรรลุพระโพธิญาณ ยังไม่สามารถควบคุมจิตได้อย่างสมบูรณ์ พระก็อาจจะถือสมยะหรือรักษาคำมั่นบางอย่างเพื่อช่วยให้เฝ้าระวังและดูแลจิตใจ เช่นในยามโกรธ ก็มีคำมั่นว่าเราจะละจากความโกรธ หรือในยามอิจฉาก็มีคำมั่นว่าเราจะละจากความอิจฉา คำมั่นเหล่านี้เราถือว่าเป็นเครื่องช่วยในการปฏิบัติสมาธิ จึงไม่ใช่เรื่องของความศักดิ์สิทธิ์หรือลึกลับ แต่เป็นส่วนหนึ่งของการฝึกฝนปฏิบัติ เป็นสิ่งช่วยเตือนใจให้เราพยายาม เป็นวิธีการในการฝีกฝนจิตของตัวเอง

เมื่ออยู่บนหนทางธรรมและการปฏิบัติธรรมสิ่งสำคัญคือเราจะต้องมีวินัยต่อตนเองและดำรงวินัยนี้ไว้ด้วยความวิริยะ การให้คำมั่นนั้นมิใช่สิ่งที่หากเราทำพลาดแล้วเราจะตกนรก แต่การให้คำมั่นนั้นมีประโยชน์ สมมุติว่าเราติดเหล้า แม้เรารู้ว่าเหล้ากำลังทำลายชีวิตเราแต่เราก็ไม่สามารถควบคุมจิตตัวเองให้ไม่อยากกินเหล้าได้ ในลักษณะนี้บางคนก็ใช้วิธีถือศีลหรือให้คำมั่นว่าจะไม่กินเหล้า ซึ่งคำมั่นนี้ก็จะเป็นตัวช่วยให้เราค่อยๆคุมจิตเราได้

บางทีเมื่อพระอาจารย์จะมอบคำสอนอาจจะขอให้ศิษย์ถือสมยะอะไรบางอย่างเพื่อให้เกิดผลดีกับศิษย์เอง แต่เมื่อศิษย์ให้คำมั่นแล้วและพลาดพลั้งไม่สามารถรักษาสมยะไว้ได้ ก็ไม่ใช่ว่าเกิดเป็นกรรมหนักขึ้นจนไม่สามารถจะชดใช้ได้ มีการปฏิบัติที่เรียกว่าเป็น “การสารภาพ” เมื่อเราพิจารณารู้ตัวแล้วว่าเราทำพลาดไป เราตั้งจิตและเจตนารมณ์ที่ดีใหม่และขอสารภาพต่อพระอาจารย์ จึงไม่เป็นการปล่อยให้ความรู้สึกผิดหรือบาปนั้นเกาะกินใจเราไปเรื่อยๆ  พระก็มีการปฏิบัติแบบนี้ (การปลงอาบัติ) ซึ่งต้องทำทุกวันเพราะเรานั้นยังเป็นแบบพระพุทธองค์ไม่ได้ ดังนั้นจึงต้องมีการทบทวนและสารภาพในสิ่งที่ทำพลาดไป

อันที่จริงแล้ว สมยะก็คือการให้คำมั่นต่อตัวเอง หากเราไม่สามารถควบคุมตัวเราหรือจิตของเราเอง ก็กลายเป็นจะต้องอาศัยการถูกบังคับจากผู้อื่นซึ่งก็มักจะไม่ค่อยได้ผลเท่าไรนัก การมีสมยะ มีวินัยต่อตัวเอง และมีวิริยะ จึงเป็นสามองค์ประกอบที่ไปด้วยกันอย่างเป็นธรรมชาติ จะเห็นได้ว่าการให้สมยะนั้นไม่ใช่สิ่งที่น่ากลัวแต่เป็นสิ่งที่ดีสำหรับเรา หากสามารถควบคุมจิตตัวเองได้ก็อาจไม่ต้องใช้สมยะ แต่หากยังไม่สามารถควบคุมจิตได้ก็น่าจะเป็นการดีถ้าจะให้คำมั่นว่าจะรักษาสมยะไว้